Kırıkkale'nin adının şehrin 3 km. kuzeyindeki Kırıkköyü ile şehrin merkezindeki Kaletepe'nin kısaltılarak birleştirilmesinden ortaya çıktığı söylenir. Bölgenin ismi Osmanlı arşivlerinde şimdiki haliyle "Kırıkkal" biçiminde geçmektedir.

İl toprakları kuzeyindeki Çamlıca, Karakaya ve Kırıkkale tepelerinin ovaya indikleri meyil üzerinde bulunmaktadır. İl topraklarının denizden ortalama yüksekliği 700 metredir. İl sınırları içinde ovalık alanlar çok azdır. En önemli ova Kırıkkale ovasıdır. Kırıkkale Ovası'ndan başka akarsular boyunca düzlükler görülür.

İlde hakim bitki örtüsü steptir. Yüksek kısımlarda tahripten kurtulmuş, kuzeyde Koçubaba, güneyde Denek dağında bodur meşelerinden ve kısmende ardıçtan oluşan ormanlıklar mevcuttur. Yöredeki bitkilerin büyük bir bölümü kurakçıl ve tozcul özelliktedir.

İl sınırları içinde doğal göl bulunmamaktadır. İlden geçen en önemli ırmak Kızılırmak'tır. Kırıkkale ili ılıman iklim kuşağında yer almaktadır. Ancak bulunduğu alanın denizden uzak oluşu, günlük sıcaklık farkının bozkır olmasından dolayı değişmelere uğraması gibi nedenlerle iklim karasallaşmaktadır.

Coğrafi alan olarak tarihi yerleşime uygun bir stratejik noktada bulunan Kırıkkale'nin çok eskilere dayanan tarihi bir yöre olduğu bilinmektedir. Japonların 1990-1991 yılları arasında Kırıkkale il merkezi ve ona bağlı ilçe ve köyleri kapsayan yüzey araştırmalarında toplam 21 höyük ve düz iskan saptanmıştır. Bu merkezlerden toplanan seramik örneklerinin bölgenin Kızılırmak kavisi dışında kalan alanda Neolitik çağ ve sonrası, Kızılırmak kavisi içinde kalan alanda ise, bu dönemi takip eden Kalkolitik çağı, Eski Tunç çağı, Assur Ticaret Kolonileri çağı, eski Hitit çağı, Hitit İmparatorluğu çağı, Frik, Helenistik-Roma çağları ile Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinin kültürlerini yansıtan kalıntılara rastlanmıştır.

Yörede Osmanlı dönemine ait eski evler ve konaklar bulunmaktadır. İlçe, kasaba ve köylerde özgün yapısını koruyan evler vardır. Bu evler genelde 2 katlıdır ve büyük bir salondan odalara geçilmektedir. Taş ve kerpiç yapıların pencere, kapı ve tavanları ağaç işlemelidir. Yüklük adı verilen bölümlerde ağaç işlemeciliğinin güzel örneklerini görmek mümkündür.